słowniczek
Konserwacja
Konserwacja polega przede wszystkim na ochronie i zatrzymaniu procesu niszczenia dzieła. Jej celem jest zachowanie oryginalnej formy pracy i jak najmniejsza ingerencja w jej strukturę. Konserwator dba o to, aby zachować wizję artysty i autentyczny charakter obiektu. Stosowane metody oraz materiały są dobierane tak, aby w razie potrzeby można było je odwrócić i nie powodowały trwałych zmian w dziele.
Renowacja
Renowacja skupia się głównie na poprawie wyglądu obiektu, który został uszkodzony lub znacznie zużyty. Jej zadaniem jest przywrócenie pracy estetyki i formy zbliżonej do pierwotnej. W przeciwieństwie do konserwacji, renowacja koncentruje się bardziej na efekcie wizualnym niż na zachowaniu wszystkich oryginalnych elementów.
Galeria Norland oferuje kompleksowe usługi konserwatorskie prowadzone przez dyplomowanych i doświadczonych specjalistów. Zakres prac obejmuje:
- konserwację malarstwa sztalugowego – obrazów wykonanych na płótnie, desce, papierze, tekturze oraz blasze
- konserwację malarstwa ściennego
- sporządzanie opinii konserwatorskich
- ocenę stanu zachowania dzieł sztuki i obiektów zabytkowych
- wyceny prac konserwatorskich
- przygotowanie dokumentacji fotograficznej i opisowej
- wykonywanie badań chemicznych i fizykochemicznych
- realizację kopii malarskich z zachowaniem technologii zgodnej z epoką powstania dzieła
Badanie stanu zachowania obrazu
rozwiń interesujące Cię zagadnienie
Płótno
Podczas wstępnych oględzin sprawdzamy, czy płótno jest prawidłowo naprężone oraz czy nie uległo poluzowaniu, sfalowaniu lub deformacjom wymagającym prostowania bądź ponownego nabicia na krosno. Ocenie podlega również elastyczność materiału – sprawdzamy, czy płótno nie jest kruche, przesuszone lub osłabione na brzegach (krajkach). Analizujemy także ewentualne uszkodzenia mechaniczne, takie jak dziury, pęknięcia czy ślady wcześniejszych napraw, w tym łaty lub dublaż wykonany od odwrocia obrazu.
Na podstawie tej wstępnej oceny ustalamy zakres niezbędnych prac konserwatorskich. W przypadku płócien osłabionych, przesuszonych lub kruchych konieczne może być wykonanie dublażu. Zabieg ten polega na wzmocnieniu oryginalnego płótna poprzez podklejenie od jego odwrocia odpowiednio dobranego materiału wzmacniającego.
Dublaż wykonujemy z wykorzystaniem profesjonalnego stołu dublażowego. Jest to podgrzewany, niskociśnieniowy stół próżniowy, który pozwala w sposób bezpieczny dla warstwy malarskiej precyzyjnie regulować temperaturę oraz siłę podciśnienia. Dzięki temu możliwe jest równomierne i stabilne podklejenie płótna, a także jego prostowanie i konsolidacja struktury.
Zaprawa
Podczas prac konserwatorskich dokładnie oceniamy stan zaprawy – sprawdzamy jej spoistość, stopień związania z podłożem oraz obecność spękań i ubytków. Odpadające fragmenty zaprawy są starannie podklejane, natomiast ubytki uzupełniamy kitem dobranym do charakteru i technologii obiektu.
Następnie wykonujemy punktowanie, które pozwala na kolorystyczne scalenie polichromii z oryginalną warstwą malarską. Zabiegi te przywracają powierzchni stabilność oraz eliminują nierówności, zachowując jednocześnie historyczny charakter dzieła.
Warstwa malarska
Podczas konserwacji analizujemy stan warstwy malarskiej – sprawdzamy, czy powierzchnia nie jest zabrudzona, przemyta lub zadrapana, czy występują ubytki oraz ślady dawnych retuszy lub przemalowań. Dokładnie oglądamy również lico obrazu, aby wykryć ewentualne luźne, odstające lub osypujące się łuski farby.
Końcowym etapem prac konserwatorskich jest wykonanie retuszy naśladowczych, które scalają ubytki warstwy malarskiej z oryginalną kompozycją. To niezwykle precyzyjne i czasochłonne zadanie wymagające wiedzy, doświadczenia oraz dużej wrażliwości estetycznej, tak aby uzupełnione fragmenty harmonijnie współgrały z całością dzieła.
Do retuszy stosujemy materiały odwracalne, bezpieczne dla oryginalnej struktury obrazu i umożliwiające ewentualne przyszłe działania konserwatorskie.
Oczyszczenie powierzchni obrazu pozwala przywrócić jego dawny koloryt, głębię oraz intensywność barw, wydobywając pierwotny charakter dzieła.
Werniks
Podczas konserwacji oceniamy stan warstwy werniksu – sprawdzamy, czy został równomiernie nałożony, jaka jest jego grubość oraz czy nie jest spękany, pożółkły lub zmatowiony. Nawarstwione, stare werniksy tracą swoje właściwości ochronne i negatywnie wpływają na przejrzystość oraz kolorystykę obrazu, powodując utratę głębi i intensywności barw.
Usunięcie ciemnego, pożółkłego werniksu może odsłonić wiele istotnych, wcześniej niewidocznych detali dzieła. Zabieg ten wykonujemy przy użyciu odpowiednio dobranych mieszanek rozpuszczalników, bezpiecznych dla oryginalnej warstwy malarskiej.
Po zakończeniu prac konserwatorskich nakładamy werniks końcowy, który może mieć wykończenie matowe, satynowe lub błyszczące. Najczęściej stosujemy werniksy matowe lub satynowe, jednak w przypadku potrzeby podkreślenia i wzmocnienia intensywności kolorów możliwe jest zastosowanie werniksu błyszczącego.
Nowa warstwa werniksu stanowi skuteczne zabezpieczenie powierzchni obrazu przed kurzem, zabrudzeniami oraz wilgocią. Dodatkowo poprawia walory estetyczne dzieła – pogłębia kolorystykę, zwiększa kontrast oraz wzmacnia wrażenie przestrzenności.
Rama
Podczas oceny stanu ramy sprawdzamy jej stabilność oraz to, czy obraz jest w niej bezpiecznie osadzony. Analizujemy sposób mocowania dzieła, stan narożników oraz trwałość połączeń konstrukcyjnych. Zwracamy uwagę, czy elementy dekoracyjne nie są spękane, odkształcone lub czy nie występują ubytki w ornamentyce.
Kontroli podlega również stan warstwy złocenia – oceniamy, czy nie jest zniszczona, zabrudzona lub miejscowo utracona. Sprawdzamy kondycję drewna, w tym obecność ewentualnych śladów działalności szkodników oraz ogólną wytrzymałość konstrukcji.
Istotnym elementem jest także zachowanie odpowiedniego luzu konstrukcyjnego, który umożliwia prawidłowe napinanie płótna za pomocą klinów, zapewniając stabilność i bezpieczeństwo obrazu.
Odgrzybianie, odkażanie i niszczenie szkodników
Zdarza się, że obiekty – szczególnie stare prace na papierze lub ramy – ulegają zagrzybieniu, są pokryte pleśnią albo noszą ślady działalności szkodników. W takich przypadkach konieczne jest przeprowadzenie dezynfekcji, która skutecznie zatrzymuje proces niszczenia oraz zapobiega dalszemu rozprzestrzenianiu się grzybów i owadów.
Proces eliminacji drobnoustrojów odbywa się w warunkach obniżonego ciśnienia, z wykorzystaniem specjalistycznej komory próżniowej. Obiekty poddawane są działaniu mieszaniny gazów – tlenku etylenu oraz dwutlenku węgla. Gaz przenika przez strukturę obiektu, dzięki czemu skutecznie usuwa organizmy żywe, takie jak owady, larwy, pleśń, grzyby czy bakterie.
Metoda ta jest bezpieczna dla obiektów zabytkowych i nie wpływa negatywnie na ich strukturę. Sam proces dezynfekcji trwa około 48 godzin, natomiast kolejne kilka dni przeznacza się na dokładne przewietrzenie obiektu.